Takı olarak penez
Penez, ilk ortaya çıkışı
itibarıyla, özellikle başlıklarda ve kemerlerde süs olarak
kullanılan paralara verilen isimdir. Kadınların aciz durumda
kalmamaları için bir çeşit sigorta olarak üzerlerinde ziynet
haline getirilmiş para taşımaları eski bir gelenektir. Varlıklı
olanlar penez olarak altın ve gümüş paraları veya yine altın veya
gümüşten imal edilmiş desenli pulları kullanmışlardır.
Bugün penez olarak
adlandırdığımız altın benzeri, genellikle sarı tenekeden imal
edilmiş pulların ortaya çıkışı, bir gelenek halini alan bu tür
başlık ve kemerlerden varlıklı olmayanların da edinme ihtiyacından
doğmuş olduğu genel kabul gören görüştür. Bu pulların çok büyük
çoğunluğu II. Mahmud dönemi altınlarının kalıbındadır ya da
kendilerine has desenleri olsa da bir açıdan bu paralara
benzetilmiştir. Bu grubun Adbülmecid’in para reformundan sonra
ortaya çıktığı görüşündeyim. Geçerli oldukları dönemde, yani II.
Mahmud döneminde bunların basılması kalpazanlık olacağı ve cezası
da ağır olduğuna göre, söz konusu paraların tedavülden
kaldırılmasından sonra taklitlerinin üretilmeleri mantığa uygun
olacaktır.
Son yıllarda Osmanlı paralarından
üretilen takıların rağbet görmesi ile, mecidiye aksamından
paraların çoğunluğu kalitesiz döküm taklitlerinin üretildiğini
görüyoruz. Bunların gelecekte 21. yüzyıl penez örnekleri olarak
nümismatların karşılarına çıkmaları muhtemeldir.
Penezlerin takı haricinde
kullanımı
II.Abdülhamid dönemindeki
bozuk para sıkıntısı sonucunda, eski bakır paraların üzerine
kontrmark vurularak yerel çözümler üretilmiştir. Bu bozuk para
sıkıntısı 25. yılında 5 ve 10 paralık bozuklukların basılmaya
başlamasına kadar sürdü. Bu dönemde eski bakır para bulunmadığı
yerlerde, penezlerin dahi damgalanarak kullanıldığı görülmektedir.
Bunun bir örneği TND Bülten No:2’de Garo Kürkman’ın yazısında
yayınlanmıştır (s.31-32).
Ayrıca, bu döneme ait olmadığını
düşündüğüm, muhtemelen cumhuriyet döneminde de kullanılmış
olabilecek, genellikle şekiller veya latin harfi ile damgalanmış
örnekler de ele geçmiştir. Bunların yerel bir bölgede, belki de
bir kahvehanede jeton, fiş, vs. olarak kullanıldığı düşünmekteyim.
Penez örnekleri
Çeşitli çap ve desende penez örnekleri
ele geçmiştir, halen ele geçmektedir. Aşağıda gördüğünüz örnekleri
büyütmek için üzerilerine tıklayın.
|
Sürşarjlı Örnekler |
 |
 |
 |
 |
|
1223 Tarihli Penezler |
 |
 |
|
1327 Tarihli Penezler |
 |
|
|
|
Değişik Desenli Penezler |
 |
 |
|
