Kıbrıs'ta Basılan Osmanlı Paraları - SAYFA 1

Gyula Petrányi

 1570 yılında Osmanlı idaresi altına giren Kıbrıs, 1878 yılına kadar imparatorluğun bir parçası olarak kaldı. İlk darphane 1579 yılında III.Murad zamanında kurulmakla birlikte, elde burada para darp edildiğine dair hiç bir bilgi yoktur.  Osmanlı paraları içinde sadece III.Mehmed, I.Ahmet ve IV.Murad dönemide basılmış paralarda Kıbrıs ismine rastlamaktadır. Bundan da Kıbrıs darphanesinin 1595-1640 yılları arasında çalıştığı anlaşılmaktadır.

            Kıbrıs’ta birisi akçe diğerisi biraz daha büyük, iki tip para basıldığı bilinmektedir. Bu yazıda sadece akçe incelenecektir.

              Osmanlıca’da Kıbrıs QBRS (kaf-ba-ra-sin) harfleriyle yazılmaktadır. Bilinen bütün Kıbrıs akçelerinin ön yüzü diğer Osmanlı darphanelerinde basılan paralarla büyük benzerlik gösterdiğinden arka yüzdeki darp yeri ismi , paranın darp edildiği yeri belirlemede ki tek kaynak olarak kalmaktadır. Kıbrıs akçelerini , ön yüzdeki yazı şekiline göre iki sınıfa ayırabiliriz : dairesel yazı, düz yazı. Arka yüz her zaman düz yazı şeklinde basılmıştır. Yuvarlak akçelerin çapı 9-11mm arasındayken, şekilsiz, kayık baskılı akçelerde sıklıkla görülür. Hepsininde ağırlığı 0.30gram civarındadır.

            Ön yüz düz yazı şeklinde ise :  “Sultan / [sultan’ın ismi] bin / [sultan’ın babasının adı] Han” şeklidedir. Dairesel yazıda ise ortada Sultan’ın ismi , çevrede dairesel olarak “Sultan bin [sultan’ın babasının ismi] Han” yazısı bulunur.

            Arka yüzde ise daima dört satır halinde : ” azze nasruhu / duribe / Kıbrıs / [darp senesi]” bulunur. Eldeki akçeler temel alınarak hazırlanmış örnek çizimleri aşağıda görebilirsiniz. Gerçek paralarda bu yazıları tam ve okunaklı bir şeklide görmek pek mümkün değildir.

III.Mehmed 1003AH (1595)

Bilinen bütün Kıbrıs akçeleri dairesel tipte darp edilmiştir.  Dairesel yazının, ortadaki yazıyla konum farkına göre sınıflandırılmıştır.

• Tip 1a,  Önyüz (dairesel yazı) : Ortada MEHMED,  bunun altından başlayarak, çevrede SULTAN BİN MURAD HAN. Arkada : AZZE NASRUHU / DRUİBE / KIBRIS /1003.

• Tip 1b, Önyüz (dairesel yazı) : Ortada MEHMED,  bunun üstünden başlayarak, çevrede SULTAN BİN MURAD HAN. Arkada : AZZE NASRUHU / DRUİBE / KIBRIS /1003.

 I.Ahmed 1012AH (1603)

Düz yazılı olanı daha sık bulunur. Dairesel yazılı olanınında tarih hatalıdır (1102) ve arka yüzü IV.Murad stiline benzemektedir.

• Tip 1, Ön yüz (düz yazı) : SULTAN / AHMED BİN / MEHMED HAN. Arka yüz : AZZE NASRUHU / DURİBE / KIBRIS / 1012

• Tip 2, Ön yüz (Dairesel yazı) : Ortada AHMED, çevresinde SULTAN BİN MEHMED HAN. Arkada : AZZE NASRUHU / DURİBE / KIBRIS / 1102

 IV.Murad 1032AH (1623)

Bilinen bütün akçeleri düz yazı tipindedir. Bir tanesinde tarih 1032 yerine 1033’dür.

• Tip 1a, Ön yüz (düz yazı) : SULTAN / MURAD BİN / AHMED HAN. Arkada : AZZE NASRUHU / DURİBE / KIBRIS / 1032

• Tip 1b : Tip 1a ile aynıdır, sadece tarih 1033 yazılmıştır.

         Malesefki bilinen Kıbrıs akçesi sayısı 50’yi geçmez. Bunların çoğuda özel koleksiyonlardadır. Bu akçelerin gümüş oranları konusunda da pek bir bilgimiz yok. Pek azında gümüş parlaklığı görülmekte, çoğunda görülen paslanma ise düşük ayarlı paralarında olabileceğini göstermektedir.  Elimizdeki paralara dayanarak en kolay bulunanından en nadirine doğru bir sıralama yaparsak :

1. III.Mehmed - tip 1a

2. I.Ahmed – tip 1

3. IV.Murad - tip 1a

4. III.Mehmed – tip 1b

5. I.Ahmed – tip 2

6. IV.Murad – tip 1b (tek örnek)

Yazısını yayınlamamıza izin veren Dr. Gyula Petrányi'ye çok teşekkür ederiz.  Kıbrıs'ta doktorluk yapmakta olan Gyula Petrányi, Osmanlı/Kıbrıs paraları dışında asıl olarak MÖ 3-1 yüzyıllar arası yunan paralarıyla ilgilenmektedir. Kıbrıs-Macar Dosluk ve Kültür derneği sekreteri olan Dr. Gyula Petrányi'le bağlantı kurmak için bu e-mail adresini kullanabilirsiniz.